Sobota, 24 sierpnia 2019 r. | imieniny: Bartłomieja, Malwiny

CHOLEWA Stanisław (1872 - 1947)
CHOLEWA Stanisław (1872 - 1947) .
Działacz społeczny i polityczny. Współzałożyciel Kółka Rolniczego i Straży Ogniowej, założyciel i prezes Koła Stronnictwa Ludowego „Piast” w Borzęcinie Dolnym, żołnierz Batalionów Chłopskich. W latach 1906 – 1926 zastępca wójta, 1926 – 1930 wójt Gminy Borzęcin.
Umiejętność czytania i pisania nabył od wędrownego chłopa, który uczył wiejskie dzieci w okresie zimy za niewielką opłatą, wyżywieniem i noclegiem. Jednoklasową szkołę w Borzęcinie Dolnym założono dopiero w 1893.
Schyłek XIX wieku to okres budzenia się świadomości politycznej chłopów w Borzęcinie. Na wiecach ludowych w Borzęcinie Dolnym i Górnym przemawiał ksiądz Stanisław Stojałowski. Mówił o chłopskiej krzywdzie, wyzysku, konieczności postępu kulturalnego i gospodarczego. Wskazywał chłopom kogo mają wybierać do sejmu galicyjskiego i parlamentu austriackiego w Wiedniu mówiąc: ,,Chłopi, wybierajcie chłopa”.1 Powstałe w tamtym czasie Stronnictwo Ludowe,,Piast” znalazło na terenie Borzęcina szerokie poparcie ze strony chłopów. Działalność ludowców szczególnie zaznaczyła się w dziedzinie społeczno - gospodarczej.
W roku 1899 gospodarz Stanisław Cholewa porozumiał się z kierownikiem szkoły (Józefem Rogozinskim przyp. L.K), aby na Dole założyć Kółko Rolnicze. By sprawę lepiej pokierować porozumieli się z ks. proboszczem z Borzęcina (ks. Józefem Oświęcimskim - przyp. L.K.), który ogłosił z ambony zebranie w szkole w Dolnym Borzęcinie. Po zagajeniu zebrania przez ks. proboszcza i drugim referacie wybrano Komitet założycielski i Zarząd. Przewodniczącym został p. Kierownik szkoły, zastępcą Stanisław Cholewa, sekretarką nauczycielka. Na wniosek Kierownika Kółko otrzymało nazwę Kółko Rolnicze w Borzęcinie Dolnym i w ten sposób ustaliła się odtąd nazwa Borzęcin Dolny, a Borzęcin właściwy nazwano Borzęcin Górny ‘’2.
Był jednym z założycieli Straży Ogniowej w Borzęcinie Dolnym w 1903 roku.3 Od 1906 do 1926 zastępcą wójta. Od 31 sierpnia 1926 do 1930 wójt Gminy Borzęcin. Założyciel (11XI 1926r.) i prezes Koła Stronnictwa Ludowego ,,Piast” w Borzęcinie Dolnym. W tamtym czasie w wiecach ludowych brał udział sam prezes Stronnictwa Wincenty Witos i inni znani działacze ludowi. W opozycji do rządów sanacyjnych i Stronnictwa Katolicko-Ludowego. Kierował bojkotem wyborów do Sejmu w 1935 roku w Borzęcinie Dolnym. Na 1073 uprawnionych do głosowania głosów ważnych oddano 124. 4 Frekwencja wyniosła tylko 8,65%. Aby lepiej zrozumieć skuteczność bojkotu podaję frekwencje wyborów do Sejmu w roku 1930; na 1112 uprawnionych do głosowania 942 oddało głosy, co stanowi 85% uprawnionych do głosowania. W tym na listę Centrolewu głosowało 676 mieszkańców ,,Dolnego”, czyli 72%. Na 782 uprawnionych do głosowania do Senatu, oddano głosów 626 co stanowi 80%.
Kierował w Borzęcinie strajkiem rolnym w dniu 15 sierpnia, 1937 roku. Celem tego strajku było niedostarczanie przez 10 dni produktów rolnych do miast. Od roku 1927 wchodzi w skład Zarządu Wykonawczego Okręgowego Towarzystwa Rolniczego z siedzibą w Brzesku. W roku 1935 Koło Stronnictw Ludowego w Borzęcinie liczy 54 członków. Prezes Cholewa doprowadza do zakupu niewielkiego drewnianego domu ze składek członkowskich. Od 1935 roku na posesji Władysława Curyło zwanego też ,,Wiarusem” znajduje się miejsce spotkań młodzieży z ,,Wici” i chłopów orz siedziba stronnictwa. 
W czasie II wojny światowej w Batalionach Chłopskich. Spoczywa na cmentarzu parafialnym w Borzęcinie Dolnym.
 
W Bibliotece Jagiellońskiej znajdują się roczniki Czasopisma Pedagogicznego. W jednym z nich kierownik szkoły w Borzęcinie Górnym Franciszek Zbyszycki zamieścił:
„Opis gospodarstwa Stanisława Cholewy w Borzęcinie 4 Stanisław Cholewa , urodzony 6 stycznia 1872 roku, ożenił się z Maryą, córką Jana i Maryi Czajów w Borzęcinie. Za żonę otrzymał 4 ha 2a i 85 m˛ pola. Prowadzi więc gospodarstwo na 7 ha 76 a 92 m˛. Dzieci ma pięcioro. Marya ma 13 rok, Józef 10, Jan 7, Stanisław 4 i Anna 1 rok. Marya ukończyła 2-kl. w Borzęcinie, a Józef i Jan chodzą do szkoły. Zależnie od pilności i zdolności chłopców ma zamiar posyłać ich , po ukończeniu szkoły ludowej, do szkół wyższych. Chrzciny sprawił 5 razy, a każde kosztują po 12-60 K. Budynki. Dom mieszkalny i zabudowania gospodarskie leżą na lewym brzegu rzeki Uszwicy, wzdłuż gościńca, prowadzącego do Szczurowej. Dom mieszkalny składa się z dwóch izb, komory, sieni i kuchenki. Wysokości izb wynosi 2,5m. We wszystkich tych ubikacjach są podłogi, okna duże i do otwierania. Jedną izbę zajmuje ojciec, poczciwy staruszek 80-letni, a w drugiej mieszka syn z żoną i dziećmi. Dalej na zachód od domu mieszkalnego znajduje się stajnia dla krów, za stajnią dla krów jest spichlerz, a za spichlerzem stoi stajnia dla koni. Za tą stajnią znajdują się chlewy, za chlewem jest szopa na wozy i inne narzędzia rolnicze. Na południe od szopy stoi stodoła, ma dwa zasieki z jednej i z drugiej strony, a w środku klepisko. Wszystkie budynki zbudowane są z drzewa na węgieł i pokryte słomą. Warsztat rolny. Pole, jako role posiada w trzech kawałkach. Na południe od gościńca na lewym brzegu Uszwicy ma pola. Po prawej stronie rzeki ma pola, ciągnącego się od rzeki długim wąskim pasem długości 1˝km aż do Jagniówki. W środku ma drogę polową. Zaraz za rzeką do gościńca jest rola, za tą rolą znajduje się [następna] rola. Wreszcie najdalej oddalony kawałek pola ma w Jagniówce. Drogi do parcel są proste. Wszystkie kawałki roli są lekko nachylone ku północy. Narzędzia rolnicze. Z narzędzi ręcznych ma 3 łopaty stalowe, 4 motyki stalowe, kopaczy 2 do nawozu, oskard 1 stalowy, grabi 8 sztuk, styliska z wikliny, kos 5 a sierpów 4 sztuki. Pługów posiada dwa, jeden na piaski, a drugi na cięższe gleby. Brony są kształtu prostokątnego, zęby żelazne. Wałek ma z wiązu. Posiada płużek do obsypywania ziemniaków, plewnik do plewienia ziemniaków i buraków. Ma także znacznik do wyznaczania rzędów przed sadzeniem ziemniaków. Od trzech lat posiada Stanisław Cholewa młocarni kieratową dwukonną, z sitem i wytrząsaczami, młynek kieratowy i, do mielenia zboża, sieczkarnie kieratową i młynek polski o trzech różnych sitach. Inwentarz żywy. Stanisław Cholewa chowa jedna parę koni o wartości 1200K. Buhaj wartości 500K. Krów ma trzy, każda wartości 3000 K.. Lochę utrzymuje stale oprócz dwóch wieprzków. Z drobiu chowa tylko kury. Stale, co roku ma 20 kur. Rocznie sprzedaje 10 kogutów. Żywienie. Koń dostaje regularnie codziennie w pewnych odstępach czasu 2 kg owsa, 10 kg siana, i 1˝kg sieczki z ospą jęczmienną i owsianą. Krowa otrzymuje pięć razy dziennie, a mianowicie o godz.5 rano 3 kg. siana, o 8 godz. rano 3 kg siana, o godz.12 ˝ kg. sieczki, zmieszanej z 1kg. ospy i 2 kg gotowanych ziemniaków, o godz. 4 po południu 3 kg siana i wieczór 3 kg siana. Maciora dostaje jedzenie 3 razy w jednym dniu, składające się z ziemniaków, sieczki i ospy jęczmiennej.. Konie chowa do roboty i do wyjazdów na zarobek. Krowy trzyma dla mleka. Jedna krowa daje przeciętnie, licząc cały rok, sześć litrów dziennie. Z mleka produkuje tygodniowo 4 kg masła i 2 kg sera na sprzedasz i do użytku domowego. Kury chowa głównie dla jaj. Stajnia dla trzech krów, dla dorosłego buhaja i małego buhajka ma 25m˛.. Ze względu na szczupłe chlewy bywa umieszczona jedna świnia w kącie stajni. Podłoga w stajni jest betonowa z lekkim spadem, a gnojówka spływa do rynny ,a z tej do gnojowni. Nawóz bywa codziennie wyrzucany. W stajni jest drabinka i żłób. Na ściółkę używa słomy. Stajnia dla dwóch koni ma 21 m ˛. Podłoga w stajni jest drewniana. Gnojówka ma odpływ do gnojowni. Nawóz z pod koni i świń bywa codziennie wyrzucany na gnojownie. Spód gnojowni ma wyłożony gliną na 20 cm. Dół jest głęboki do 2 m w środku ,a w obwodzie do 30 m. Rośliny uprawia następujące: ziemniaki, jęczmień, owies, pszenicę, żyto, proso, mieszankę, koniczynę czerw., buraki i marchew pastewną, kapustę, groch i fasolę. Rzepę sieje po sprzęcie żyta. Na parcelach, tuż przy domu mieszkalnym, uprawia w następującym porządku: pod ziemniaki daje obornik, na ziemniaczysko daje znowu obornik i sieje jęczmień. W jęczmieniu sieje konicz, który trwa przez dwa lata. Na koniczysko daje obornik i sieje pszenicę, a po pszenicy owies. Na 57 a 55 m˛ wysadza 8 q ziemniaków; wysiewa 150kg żyta, 150kg pszenicy, 150kg owsa, 150kg jęczmienia. Z 57 a 55 m˛ zbiera: 80 q ziemniaków, 6 kóp pszenicy-ziarna 8q, 6 kóp żyta  ziarna 8q, 5 kóp jęczmienia- ziarna 9q, 8 kóp owsa-ziarna 10q.Wreszcie na 62 a 15m˛ na glebie gliniasto-próchnicznej uprawia ziemniaki i owies na przemian, a czasem łubin żółty .Co drugi rok wozi 24 fur obornika. Orki. Ziemniaki sadzi wczesne t. zw. amerykanki, które w lipcu podbiera, a w sierpniu kopie. Odmiany późniejsze ma nieznanej nazwy. Buraki pastewne ,,Mamuty sprowadza z Krakowskiego Towarzystwa rolniczego. Zboża zmienia co trzeci rok. Sad jest mały, wynoszący 80 m˛. Znajdują się w nim jabłonie, grusze i śliwki Ogrodu kwiatowego i warzywnego wcale niema. Drzewa owocowe są starsze i nie widać koło nich żadnej pracy. Reszta dziedzińca to trawnik, na którym w czasie słoty krowy pasie. W środku pola za rzeką ma drogę na 4 m szeroką, na której na powrozie krowy swoje pasie. Takie same drogi ma większą część gospodarzy w Borzęcinie, na których pasą bydło na powrozie. Stanisław Cholewa jest członkiem miejscowego towarzystwa Szkoły lud., Kółka rolniczego, prenumeruje ,,Rolę i ,,Nowy Dzwonek i jest zastępcą wójta. Co roku wysiewa 2 q pszenicy, 2 q żyta, 4 1/2 q owsa, 1 1/2 q jęczmienia, 10 q ziemniaków, 1/4 kg marchwi pastewnej, kapusty 20dkg, 2kg buraków, 2kg prosa, koniczyny czerwonej 13kg, wiechliny łąkowej 5kg, razem jako mieszankę 35kg.Zbiera: pszenicy 10 kóp, ziarna 12 1/2 q, żyta 10 kóp, ziarna 15q, owsa 30 kóp, ziarna 40q, jęczmienia 5kóp, ziarna 10q, prosa 3q, ziemniaków 150q, marchwi 15q, buraków 35q, kapusty 10kóp, z mieszanki z pierwszego pokosu 50q, a z drugiego 30q suchego siana. Ze zbóż sprzedaje pszenicy 6q po 18K i owsa 10q po 16K.Cała reszta produkcji bywa skonsumowana w gospodarstwie. 
 
Dochody jego przestawiają się następująco: 
roczny zarobek końmi wynosi....300 K 
za świnie otrzymuje.......................500 K 
ze sprzedaży bydła rogatego....300 K 
za stanowienie krów buhajem....300 K 
za drób.........................31 K 
za jaja.........................81 K 
za ser i masło..................70 K 
za owies.......................160 K 
za pszenicę....................108 K, 
Razem.1850K 
 
Rozchody jego wynoszą 
Podatek od domu..........................11 K 
od roli..................................75 K 
robotnicy w ciągu roku..................210 K 
sól......................................12 K 
nafta.....................................4 K 
ubrania i buty..........................216 K 
omasta..................................160 K 
towarzystwa i czytelnie.................270 K 
prenumerata pism..........................8 K 
naprawa narzędzi i maszyn................10 K 
smarowidło...............................15 K 
asekuracja budynków......................39 K 
naprawy budynków i płotów................20 K 
opał....................................128 K 
wydatki świąteczne.......................20 K 
lekarz i lekarstwa.......................20 K 
chrzciny.................................12 K 
wesela i kumoterstwo......................5 K 
Razem 967,70 K 
 
Dochody przedstawiają się w kwocie 1850K a rozchody w kwocie 967,60 K. Wartość ziemi wszystkiej ocenia sobie na 20.000K, dom mieszkalny na 3.000K, stajnie ze spichlerzem na 2.000K, stodołę na 1.600K, szopę na narzędzia rolnicze na 200K, garnitur młocarniany na 600K, sieczkarnię kieratową 100K, wozy 300K, sanie 80K, pługi 40K, brony 50K, plewnik i znacznik 45K, a narzędzia ręczne 50K. Konie na 1200K, krowy 900K, buhaj 500K, mały buhaj 80K, a świnie na 400K. Ogółem cały majątek ruchomy i nieruchomy szacuje na 31.145K. Przypuśćmy, że od kapitału włożonego na to gospodarstwo opłaca 4%, wówczas procent od tej kwoty wyniesie 1245, 80K., Ponieważ cały majątek ruchomy i nieruchomy otrzymał bądź to od ojca, bądź za żoną i procentów żadnych nie płaci, gospodarstwo to daje za pracę domowników dochód roczny 882K i skromne utrzymanie dla całej rodziny. 
Gospodarstwo St. Cholewy jest intenzywniej prowadzone, niż u ogółu. Jest dużo wad w gospodarstwie, jak mało powietrza w stajniach, bo są za niskie, przechowywanie obornika pozostawia dużo do życzenia, wykonywanie głębokiej orki pod okopowe na wiosnę, nie używanie nawozów sztucznych i zielonych, któreby mu się z pewnością sowicie opłaciły, brak ogródka kwiatowego i warzywnego i t,d. i t.d. Jednak jest to gospodarz rozumniejszy i chętnie słucha rad i wskazówek. Dochody i rozchody pisze sobie w kalendarzu. Masło sprzedaje w większej ilości, a jaja na kopy, aby otrzymać naraz większą kwotę. Wnętrze mieszkania ma tak urządzone, jak przedstawiłem w ogólnej części. Dzieci mają gliniane skarbonki, do których składają grosze, otrzymane od krewnych”. 5
 
Przypisy. 
1. Bratko J. ,, Monografia Borzęcina 1364 – 1972”. Borzęcin 1975 s.186 
2. Ks. Stefan Motyka, Kronika Parafii NMP Królowej Polski w Borzęcinie Dolnym, Pisownia w oryginale. 
3. Ochotnicy ziemi brzeskiej, pod red Stanisława Bukowca. Bochnia 2007, s,19.
4. Brzesko Dzieje miasta i regionu, pod red F. Kiryka i J. Lacha, Brzesko 2006 s.488. 
5. Zbyszycki ,,Borzęcin wieś w powiecie brzeskim (w) Czasopisma Pedagogiczne pod red. M. Reiter, Rok 1912, rocznik I, Lwów 1912. Strony 60 - 67. Pisownia w oryginale. Wersja ze skrótami.
 



 

opracował Lucjan Kołodziejski.
Share/Save/Bookmark
 
© 2011 Oficjalny Portal Gminy Borzęcin
designed by Mariusz Zawistowicz, Coded by Rafał Bakalarz

Zgodnie z Art.173 ust.4, pkt.3 informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszym portalu, dostosowania ich do indywidualnych potrzeb każdego użytkownika, jak również dla celów statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszych serwisów internetowych, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies.
polityka cookies.

Akceptuje cookies na tej stronie.

EU Cookie Directive Module Information