Sobota, 18 listopada 2017 r. | imieniny: Klaudyny, Romana

BARAN Józef (ur. 1947)
BARAN Józef (ur. 1947).

Poeta, dziennikarz, reporter, autor około trzydziestu książek. Należy nie tylko do uznawanych, ale również chętnie czytanych ludzi pióra, a jego wiersze trafiły do gimnazjalnych i licealnych podręczników. Nazywany przez wielu poetą „krakowskim” (mieszka w Krakowie od wielu lat), ale większość jego wierszy powstało lub dotyczy rodzinnego Borzęcina. W swoich dziennikach określa siebie jako „dziecię borzęckich pól i lasów”. Tomiki wierszy Józefa Barana ukazały się w przekładach w Rosji i w USA. Pojedyncze wiersze zostały przełożone na prawie wszystkie języki słowiańskie, na angielski, niemiecki, galijski, hebrajski, hiszpański, szwedzki, arabski, węgierski. Wiersze Barana stały się inspiracją dla wielu piosenkarzy i kompozytorów, m.in. dla "Starego Dobrego Małżeństwa", “Grupy pod Budą”, Elżbiety Adamiak, Hanny Banaszak, Krzysztofa Myszkowskiego, Mirosława Czyżykiewicza, Oli Mauer i Andrzeja Zaryckiego.

Urodził się 17 stycznia 1947 roku. Od najmłodszych lat uwielbiał czytać książki. Czas przy pasaniu krów wykorzystał właśnie na lekturę. Przez rok chodził do liceum w Radłowie. Potem trafił do szkoły górniczej w Jaworznie. Po ukończeniu technikum górniczego w Wałbrzychu pracował jako górnik w kopalni. Następnie ukończył Studium Nauczycielskie. W 1968 roku wyjechał do Grzechyni koło Makowa, gdzie pracował jako polonista w tamtejszej szkole podstawowej. Rok później przeniósł się do szkoły w podtarnowskich Olszynach, a w 1973 roku do Skawiny. Po półtora roku w tejże szkole definitywnie pożegnał się z belferstwem. Podjął jednak studia z zakresu filologii polskiej w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie i ukończył je z wynikiem dobrym broniąc pracę na temat erotyki w twórczości poetyckiej Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Po ukończeniu studiów związał się etatowo – jako dziennikarz – z „Wieściami”. Później pisał dla „Gazety Krakowskiej”, „Dziennika Polskiego” i czasopisma kulturalnego „Sycyna”. Autor wielu reportaży, wywiadów, artykułów publicystycznych z pogranicza kultury drukowanych także w nowojorskim „Nowym Dzienniku”.
Debiutował w 1969 roku na łamach tygodnika „Życie Literackie”. Jego poetycki talent odkrył Artur Sandauer, który napisał o nim, że trafia „swoją liryką prosto do ludzkich serc”. Publikował wiersze we wszystkich ważniejszych pismach, od „Tygodnika Powszechnego” począwszy, poprzez „Kulturę” warszawską i paryską, „Poezję”, „Literaturę”, nowojorski „Przegląd Polski”, aż po londyńską "Rzeczpospolitą Kulturalną". W 1989 jego wiersze znalazły się w programach szkolnych, w następnych latach na matury języka polskiego (m.in. wiersze „Apokalipsa domowa”, „Tańcowały dwa Polaki” czy „Mam 25 lat”). Odtąd są też publikowane w wielu antologiach krajowych i zagranicznych.
W 1991 został stypendystą Svenska Institutet w Sztokholmie, a w rok później otrzymał stypendium na wyjazd do Szwecji z Fundacji Wspierania Niezależnej Nauki i Kultury Polskiej w Paryżu. W 2000 roku brał udział w spotkaniu 3 poetów polskich (Baran, Żurakowski, Lebioda) i 3 poetów amerykańskich (Kunitz, Stern, Taylor) w ONZ w Nowym Jorku. W październiku 2001 reprezentował poezję polską na XXI Światowym Kongresie Poetów w Sydney. W kongresie wzięło udział około 150 autorów z Australii oraz z Austrii, Brazylii, Chin, Hiszpanii, Indii, Irlandii, Izraela, Kanady, Korei, Polski, Tajwanu, Turcji i USA. W latach 1998 - 2002 działał jako wiceprezes krakowskiego oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W 2002 przeżył ciężką chorobę. Stała się ona jego „najdłuższą podróżą”, z której jednak wyszedł obronną ręką.
Józef Baran w swojej twórczości nigdy nie wyrzeka się swojego rodowodu, a wręcz przeciwnie – przodkowie, przyroda i ukochany Borzęcin raz po raz goszczą na jej kartach. Jak powiedział w wywiadzie udzielonym Polskiej Agencji Prasowej, nie obawia się, że jego poezja jest zbyt lokalna. „Taka wioska jest wszędzie. Wszędzie jest to samo niebo, ta sama, jedna Ziemia, gwiazdy. Pisząc o przyrodzie, ludziach wrośniętych w naturę wiem, że ta poezja może być zrozumiała na innych kontynentach.(…) To sprawia, że to, co lokalne, może być uniwersalne". Poeta wielokrotnie wraca do swojego domu, by zachłysnąć się ciszą i spokojem swojej rodzinnej wsi. W wierszu „Światy” pisał: „Można być w kropli ciszy światów odkrywcą. Można wędrując dookoła świata przeoczyć wszystko(...)”. W swojej twórczości ocala krajobrazy, które pozostały już tylko w nim, ukazuje miłość do ziemi, z której rodzi się chęć przetrwania i siła do życia. Prezentuje świat, który bezpowrotnie odszedł, by ocalić go od niepamięci. „To świat odchodzącej kultury chłopskiej i może wyidealizowanej przeszłości, gdzie wszystko było prostsze, uczciwsze, a człowiek czuł się dobrze i swojsko w znanym sobie światku, wśród bliskich mu krewnych i sąsiadów, w otoczeniu przyjaznej przyrody" – pisze we wstępie do jednego z tomików poezji biskup tarnowski Wiktor Skworc. Józef Baran w jednym ze swoich wierszy dom rodzinny nazywa „dawną stolicą świata”, przez którą przebiegają wszystkie równoleżniki i południki. Nad domem wisi niebo, pod nim zakopane jest piekło, zaś dookoła niego krąży słońce. Ale to było kiedyś. Ze smutkiem stwierdza, iż dzisiejszy dom „…to już tylko mała szkatułka dzieciństwa z zabytkowymi rodzicami”.
Baran jest wrażliwym obserwatorem ludzi, często wyrażającym głębokie myśli o życiu, poetą dosadnym i czułym jednocześnie. W jednym z tomików mówi o sobie: „najbardziej jestem poetą ludzi nieśmiałych, tych z osikowym liściem uśmiechu, przylepionym do warg. (…)kto wie, co w nich małych drzemie”. Nie mitologizuje, nie celebruje nazbyt własnej osoby, przeciwnie – tworzy często ironiczny dystans do samego siebie. Człowiek, jego doznania, specyfika, odmienność są w poezji Barana najważniejsze. W tomiku „Zielnik miłosny i inne liryki" przekonuje nas, że tylko dzięki zaufaniu do prostoty, do podstawowych wartości i wiary w Boga możemy odnaleźć swe prawdziwe wnętrze, nauczyć się żyć w zgodzie z naturą i samym sobą, a przecież tego potrzeba nam wszystkim, żyjącym w świecie współczesnym.
Swój zawód traktuje jak powołanie. Pisze, aby podzielić się z czytelnikami swymi emocjami. Inspiruje go życie, które rodzi się na naszych oczach. Wierzy w natchnienie poetyckie. Wtedy coś bardzo mocno odczuwa. Te emocje stara się szybko przelać na papier, a niekiedy nosi je w sobie nieco dłużej. Po czasie dają o sobie znać i tak powstaje wiersz. Po 2000 roku odbył wiele podróży po różnych kontynentach: był dwukrotnie w Stanach Zjednoczonych, a także w Australii, Afryce, Azji i opisał swoje podróże m.in. w dziennikach "Koncert dla nosorożca", w "Przystanku Marzenie" a także w wielu wierszach publikowanych w różnych tomikach. Ostatmnio ukazał się polsko-hiszpański tom poezji w wydawnictwie Trea w Asturii (Hiszpania).
Wiersze Barana stały się inspiracją dla wielu piosenkarzy i kompozytorów, m.in. dla "Starego Dobrego Małżeństwa", “Grupy pod Budą”, Elżbiety Adamiak, Hanny Banaszak, Krzysztofa Myszkowskiego, Mirosława Czyżykiewicza, Oli Mauer i Andrzeja Zaryckiego. Z ważniejszych filmów o jego twórczości warto wymienić 45 - minutowe widowisko telewizyjne: "Sztuka – Wieczność – Dom", autorstwa Piotra Słowikowskiego, z udziałem Anny Dymnej i Jerzego Treli, emitowane w II program TVP (1999). Osobne tomiki wierszy Józefa Barana ukazały się w przekładach w Rosji i w USA. Pojedyncze wiersze zostały przełożone na prawie wszystkie języki słowiańskie, na angielski, niemiecki, galijski, hebrajski, hiszpański, szwedzki, arabski, węgierski.

 

                                                                                                                                                                               opracował Piotr Kania


NAGRODY ZA KSIĄŻKI:
• „Nasze najszczersze rozmowy" - Nagroda im. Andrzeja Bursy (1975),
• „Dopóki jeszcze" - Nagroda im. Stanisława Piętaka (1977),
• „W błysku zapałki" -Nagroda Fundacji Kościelskich w Genewie (1980) ,
• „Pędy i pęta" - Nagroda Funduszu Literatury (1984),
• Nagroda Wojewody Krakowskiego za całokształt (1992),
• „Dom z otwartymi ścianami" – Krakowska Książka Miesiąca (2001),
• Doroczne wyróżnienie PEN West Club w Los Angeles (za dwujęzyczny tom "W błysku. In a Flash" – 2001).


Publikacje:

• „Casa de paredes abiertas. Antología poética (1974-2006)" - Trea, Hiszpania 2008
• „Hymn poranny” – Londyn 2007
• “Tylko aż. Only so much”. Wersja polsko-angielska -  Podkarpacki Instytut Książki i Marketingu, 2007
• “Taniec z ziemią” - Poznań, Zysk i S-ka, 2006
• „Tragarze wyobraźni” - Podkarpacki Instytut Książki i Marketingu, 2006
• „Koncert dla nosorożca - dziennik poety z przełomu wieków" - Poznań, Zysk i S-ka, 2005
• „Zielnik miłosny i inne liryki" - Poznań, Zysk i S-ka, 2005
• „A wody płyną i płyną" - Toruń, Wyd. Adam Marszałek, 2004
• „Wyprawa po złote runo” – Kraków, Wyd. Edukacyjne, Kraków 2003
• „Spotkanie - Begegnung" - Kraków, Oficyna Konfraterni Poetów - 2003
• (przekład na niemiecki Henryk Bereska)
• „Najdłuższa podróż" - Warszawa, Nowy świat, 2002
• „Dolina ludzi spokojnych" (fotografie - Jakub Ciećkiewicz) - Tarnów, Biblos, 2001
• „Dom z otwartymi ścianami" - Warszawa, Nowy Świat, 2001
• „Epifania słoneczna": wiersze - Poznań, Arka, 1997
• „Majowe zaklęcie": wiersze - Kraków, Wydawnictwo Baran i Suszczyński, 1997
• „Zielnik miłosny": wiersze - wyd. II, Konfraterania Poetów (1996)
• „Zielnik miłosny": wiersze - Oficyna Konfraterni Poetów, Kraków - Jawor (1995)
• „Mała kosmogonia": wiersze - Kraków, "Miniatura", 1994
• „115 wierszy" (wiersze z lat 1985-1993) - Tarnów, "Comdruk", 1994
• „Śnił mi się Artur Sandauer": rozmowy i wspomnienia
• Kraków, Centrum Kultury Żydowskiej Na Kazimierzu, Hereditas Polono - Judaica, 1992
• „Pacierz Szwejka": wiersze - Kraków, "Miniatura", 1992
• „Wiersze wybrane" - Kraków, "Miniatura", 1990
• „Skarga": wiersze - Szczecin, "Glob", 1988
• „Czułość": poezje - Kraków, Miniatura, 1988, 1989
• „Autor! Autor!: Rozmowy z ludźmi pióra i palety." - Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1986
• „Wiersze wybrane" - Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1984
• „Pędy i pęta": wiersze - Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1984
• „W błysku zapałki": wiersze - Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1979
• „Na tyłach świata": wiersze - Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1977
• „Dopóki jeszcze": wiersze - Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1976


Ważniejsze publikacje w antologiach poezji polskiej:
• “Dziecku.” – Warszawa: LSW, 1978,
• “Temat ojczysty” – Warszawa: LSW, 1979,
• “Kamień wiary” – Warszawa: “Michalineum”, 1985,
• “Spalony raj” – Warszawa: Wydaw. Archidiecezji warszawskiej, 1986,
• “Od Staffa do Wojaczka” – Łódź: Wydaw. Łódzkie, 1988,
• “Literatura współczesna źle obecna w szkole” – Wrocław: Ossolineum, 1990, 
• “Krajobraz poezji polskiej” – Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1992,
• “Być poetą” (2 wydania) – Gorzów Wielkopolski; “Silva rerum” 1991, 1992,
• “Po schodach wiersz” – Warszawa, Lud. Sp. Wyd., 1992, 1994, 
• “Poezja polska 1939 – 1991”, Warszawa: Wydaw. Szkolne i Pedagogiczne, 1994,
• “Antologia, Stare Dobre Małżeństwo” – Łódź, Oficyna Wyd. i Fon., 1995,
• “Ojcu” – Warszawa, LSW, 1995,
• “Ogród przedziwny” – Warszawa, Wyd. Szkolne i Ped., 1995, 
• “Od  Kochanowskiego do Szymborskiej” – Warszawa: Książka i Wiedza, 1997,
• “Literatura współczesna” (Podręcznik dla klas maturalnych)  - Poznań: Nakom, 1992, 1994, 1995, a także w innych podręcznikach szkolnych i w antologiach dla szkół podstawowych, gimnazjalnych i średnich.

Pojedyncze utwory ukazały się w zagranicznych przekładach angielskich, niemieckich, włoskich, hebrajskich, galijskich, szwedzkich i wszystkich językach słowiańskich.

Przekłady książkowe:
• Józef  Baran - “La Confession” (translated by Jerzy Gregorek) –  USA, Chattanooga, Tennessee, The Poetry Miscellany, 1997.
• Józef  Baran - “Pochwała zabwienia” (pieriewod - Andriej Bazilewskij) - Rosja, Moskwa, Wyd. Wahazar, 1997 (Antologia 5 poetów)

Publikacje w antologiach poezji polskiej m.in.:
• “Himn na rkata”(polski poeti) – Sofia, Narodnaja mladzież, 1980.
• “Hledam, tedy Jsem” (Wybór Mlade Polske poezie) – Praga, Mlada Fronta, 1987.
• “Glaube, hoffnung, liebe” – Dusseldorg , Patmos Verlag, 1981
• “Szabdsag, Szerelem” – Oficyna Konfraterni Poetów, 1998
• “Veter Dawnih vrtnic”, Tone Pretnat – Ljubljana 1993 (antologia pesniskich prevodov 1964 – 1993).
• „Polskije poety XX w.”, Sankt – Pietierburg, wyd. Aletheia, 2000.
• “Tomu szczo boni suszcz”, Antologia wspołczesnej poezji polskiej – Lwiw, 1996.

Publikacje w zagranicznych magazynach: m.in. w “Inostrannaja Literatura” i w “Miting Żurnal” (Rosja) “Revue Swetovej Literatury (Słowacja), “Literarni Mesicnik” (Czechy), “Item 77” (Izrael),”Vilenica 93” (Słowenia), „Lyric Poetry Review”, „Agni”, „Mid American review”  (USA) (wszystkie publikacje amerykańskie w 2004 – przekłady wiersza Barana Ewa Yarbrough) 

Publikacje książkowe:
• „Nasze najszczersze rozmowy”: wiersze. – Kraków: Wydaw. Literackie, 1974
• „Dopóki jeszcze”: wiersze. – Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydaw., 1976
• „Na tyłach świata”: wiersze. – Kraków: Wydawn. Literackie, 1977
• „W błysku zapałki”: wiersze – Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydaw., 1979
• „Pędy i pęta”: wiersze, - Kraków: Wydaw. Literackie, 1984
• „Wiersze wybrane” – Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydaw., 1984
• „Autor! Autor!: rozmowy z ludźmi pióra i palety.” – Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1986
• „Czułość”: poezje – Kraków: Miniatura, 1988, 1989
• „Skarga”: wiersze. – Szczecin: “Glob”, 1988
• „Wiersze wybrane”. – Kraków: “Miniatura”, 1990
• „Pacierz Szwejka”: wiersze.  – Kraków: “Miniatura”, 1992
• „Śnił mi się Artur Sandauer”: rozmowy i wspomnienia. – Kraków, Centrum Kultury Żydowskiej Na Kazimierzu, Hereditas Polono – Judaica, 1992
• „115 wierszy” (wiersze z lat 1985 – 1993) – Tarnów, “Comdruk”, 1994
• „Mała kosmogonia”: wiersze. – Kraków, “Miniatura”, 1994
• „Zielnik miłosny”: wiersze.- Oficyna Konfraterni Poetów, Kraków - Jawor (1995)
• „Zielnik miłosny”, wiersze, wyd. II, Konfraternia Poetów (1996)
• „Majowe zaklęcie”: wiersze. – Kraków, Wydaw. Baran i Suszczyński, 1997
• „Epifania słoneczna”: wiersze. – Poznań, Arka, 1997
• „Dom z otwartymi ścianami” – Warszawa, Nowy Świat, 2001
• „Dolina ludzi spokojnych” (fotografie – Jakub Ciećkiewicz) – Tarnów, Biblos 2001
• „Najdłuższa podróż” – Warszawa, Nowy świat” 2002,
• „Wyprawa po złote runo” – Kraków, Wyd. Edukacyjne, Kraków 2003


Publikacje w edycjach zbiorowych:

• Tomas Transtromer, Muzeum motyli. (rozdział „Jak by się było dzieckiem”) – Kraków, Oficyna Literacka, 1994
• Leszek Czuchajowski, Moi wszyscy aniołowie. (wybór i posłowie) – Kraków, Wyd. Baran i Suszczyński, 1998
• Max Hermann-Neisse, Twarz ludzka. Kraków, Wyd. Konfraternia Poetów, 1999 (współautorstwo w przekładach)

Wiersze na nagraniach płytowych:

• Makatki, Łódź Dalmafon 1990 (wyk. Stare Dobre Małżeństwo)
• Czarny blues o czwartej nad ranem, Łódź, Dalmafon, 1991 (wyk. Stare Dobre Małżeństwo)
• Atlantyda, Warszawa, Pomaton 1995 (wyk. Elżbieta Adamiak)
• Live in Łowicz, Łódź, 1995 (wyk. Stare Dobre Małżeństwo)
• Latawce pogodnych dni, Pomaton EMI 1996 (Stare Dobre Małżeństwo)
• Głosy poetów, Polskie Radio Kraków, 1997
• Miejska strona księżyca, Pomaton EMI 1998, (wyk.Stare Dobre Małżeństwo)
Ponadto dwa utwory wykonuje też Hanna Banaszak.

Publikacje o autorze w książkach:

• Artur Sandauer: “Poezja niepokazowa”, “ Zebrane pisma krytyczne”. T.3. Warszawa., PIW, t. 3, 1981.
• Krzysztof Nowicki: “Pisane w Olszynie”, “Dziennik krytyczny”, Gdańsk, Krajowa Agencja Wydawnicza 1981.
• Jerzy Kwiatkowski: “Ładny debiut”; “Na progu dojrzałości”; “Ostrzeżenie przed Zorianem”: “Felietony poetyckie”. Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1982.
• Stanisław Bąba: “Zagadnienia aktualizacji frazeologizmów w języku poetyckim J.B”.  Z Problemów Frazeologii Polskiej i Słowiańskiej, Wrocław Ossolineum, 1988 t. 5.
• Mieczysław Orski: Analiza wiersza “Ballada o dziurawym kubku”, Wychowanie (Przewodnik po współczesnej literaturze marynistycznej), wyd. Glob, Szczecin, 1989.
• Elżbieta Kram – Mikoś: “Nad wierszami Józefa Barana”, “Lekcje poezji w szkole średniej”, Wyd. WP ZG ZNP, Kielce 1992.
• Bogdan Zeler: „Śmierć jako imperatyw”, „Zrozumieć poezję współczesną”, Katowice, Książnica 1995.
• Marian Morawczyński: „Józef  Baran”, “Od Raby do Wisłoki – szlakami pióra”, TTK Tarnów, 1996.
• Stanisław Dziedzic: „Między afirmacją a niezgodą”, Kraków, Ossycyna, 1999.
• Beata Salamon–Satała: “Wielka inwentaryzacja”, Kraków, Oficyna Wydawnicza Kreator, 1999 („W kropli wody” – rozmowa z Józefem Baranem).
• Julian Kornhauser, Poezja i codzienność, WL 2003."

Materiał opracowano na podstawie:
• 
http://www.poema.art.pl/site/sub_10494.html
• http://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_Baran_%28poeta%29
• 
http://www.cieckiewicz.pl/ksiazka.php?action=recenzje#ziemianin#ziemianin
• http://66.249.93.104/search?q=cache:JkakN-toJywJ:www.wsp.krakow.pl/konspekt/20/runo.html+j%C3%B3zef+Baran&hl=pl&gl=pl&ct=clnk&cd=4
• http://www.recogito.pologne.net/recogito_26/obserwatorium1.htm
• http://www.cieckiewicz.pl/ksiazka.php?action=recenzje
• http://www.klub-litera.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=415&Itemid=73
• http://czytelnia.onet.pl/2,1228682,rozne.html
• http://www.cieckiewicz.pl/ksiazka.php?action=recenzje#mackowski#mackowski

Share/Save/Bookmark
 
© 2011 Oficjalny Portal Gminy Borzęcin
designed by Mariusz Zawistowicz, Coded by Rafał Bakalarz

Zgodnie z Art.173 ust.4, pkt.3 informujemy, iż w celu optymalizacji treści dostępnych w naszym portalu, dostosowania ich do indywidualnych potrzeb każdego użytkownika, jak również dla celów statystycznych korzystamy z informacji zapisanych za pomocą plików cookies na urządzeniach końcowych użytkowników. Pliki cookies użytkownik może kontrolować za pomocą ustawień swojej przeglądarki internetowej. Dalsze korzystanie z naszych serwisów internetowych, bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej oznacza, iż użytkownik akceptuje politykę stosowania plików cookies.
polityka cookies.

Akceptuje cookies na tej stronie.

EU Cookie Directive Module Information